پلتفرم مشترک خودرو چیست؟

در صنعت خودروسازی مدرن، توسعه یک خودرو از صفر نیازمند سرمایه‌گذاری بسیار سنگین، زمان طولانی و تیم‌های بزرگ مهندسی است. به همین دلیل بسیاری از خودروسازان بزرگ جهان به جای طراحی یک شاسی و ساختار کاملا جدید برای هر محصول، از پلتفرم مشترک خودرو استفاده می‌کنند. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، امکان عرضه مدل‌های متنوع با کیفیت بالاتر را نیز فراهم می‌کند.

امروزه برندهایی مانند تویوتا، فولکس واگن، هیوندای، کیا، جنرال موتورز، فورد، رنو، نیسان، استلانتیس و بسیاری دیگر، بخش قابل توجهی از محصولات خود را بر پایه پلتفرم‌های مشترک توسعه می‌دهند. حتی بسیاری از خودروهایی که از نظر ظاهری تفاوت زیادی با یکدیگر دارند، در بخش‌های فنی، شاسی، سیستم انتقال قدرت و زیرساخت‌های مهندسی کاملا مشابه هستند.

در این مقاله از سبقت آزاد با مفهوم پلتفرم مشترک، مزایا و معایب آن و همچنین مشهورترین پلتفرم‌های مشترک صنعت خودرو آشنا می‌شویم.

پلتفرم خودرو چیست؟

پلتفرم (Platform) در صنعت خودرو به مجموعه‌ای از مهم‌ترین بخش‌های مهندسی یک خودرو گفته می‌شود که پایه و اساس طراحی مدل‌های مختلف را تشکیل می‌دهد.

این ساختار معمولا شامل موارد زیر است:

• شاسی
• زیر‌بندی
• جلوبندی
• سیستم تعلیق
• محل نصب موتور
• گیربکس
• سیستم انتقال قدرت
• بخش‌هایی از ساختار بدنه
• معماری الکترونیکی خودرو

به بیان ساده، پلتفرم همان اسکلت اصلی خودرو محسوب می‌شود؛ ساختاری که مدل‌های مختلف می‌توانند روی آن توسعه پیدا کنند، بدون آنکه لازم باشد تمامی مراحل طراحی از ابتدا انجام شود.

گاهی نیز یک خودروساز با ایجاد تغییراتی در طول شاسی، نوع سیستم تعلیق، فاصله محوری یا طراحی بدنه، چندین کلاس مختلف خودرو مانند سدان، کراس‌اوور، هاچ‌بک یا شاسی‌بلند را روی یک پلتفرم مشترک تولید می‌کند.

پلتفرم مشترک خودرو چگونه شکل گرفت؟

با افزایش هزینه‌های تحقیق و توسعه، شرکت‌های خودروسازی به این نتیجه رسیدند که همکاری با یکدیگر می‌تواند هزینه تولید محصولات جدید را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

به همین دلیل بسیاری از برندهای مطرح جهان پروژه‌های مشترکی تعریف کردند و بخشی از فناوری‌های خود را با یکدیگر به اشتراک گذاشتند.

در نتیجه، پلتفرم‌های مشترکی میان خودروسازان مختلف شکل گرفت که هر شرکت متناسب با هویت برند خود، طراحی ظاهری، تجهیزات و تنظیمات فنی متفاوتی روی آن اعمال می‌کرد.

به همین دلیل امروزه اصطلاح Sister Companies یا «شرکت‌های خواهر» در صنعت خودرو بسیار رایج شده است.

از مشهورترین همکاری‌های خودروسازان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• رنو و نیسان
• هیوندای و کیا
• پژو و سیتروئن
• فیات و کرایسلر
• فورد و مزدا
• فولکس واگن، آئودی، اشکودا و سئات
• جنرال موتورز و اوپل
• جیپ و کرایسلر

کاربرد پلتفرم مشترک در خودروها

مهم‌ترین هدف استفاده از پلتفرم مشترک، کاهش هزینه طراحی و تولید خودرو است.

طراحی یک خودرو کاملا جدید ممکن است میلیاردها دلار هزینه برای یک خودروساز داشته باشد. در مقابل، استفاده از یک پلتفرم مشترک باعث می‌شود شرکت‌ها تنها بخش‌هایی مانند طراحی بدنه، فضای داخلی، تجهیزات رفاهی و تنظیمات سیستم تعلیق را تغییر دهند.

در نتیجه می‌توان محصولات متنوعی تولید کرد که در ظاهر کاملا متفاوت هستند اما از نظر فنی اشتراک زیادی دارند.

این روش باعث شده شرکت‌های خودروسازی بتوانند محصولات بیشتری را در بازه زمانی کوتاه‌تر به بازار عرضه کنند.

مهم‌ترین مزایای پلتفرم مشترک

استفاده از پلتفرم مشترک مزایای متعددی برای خودروسازان و حتی مصرف‌کنندگان دارد.

کاهش هزینه تحقیق و توسعه

بخش بزرگی از هزینه طراحی خودرو مربوط به توسعه شاسی، سیستم تعلیق، تست‌های تصادف و طراحی مهندسی است. استفاده مجدد از یک پلتفرم باعث کاهش چشمگیر این هزینه‌ها می‌شود.

افزایش کیفیت محصولات

وقتی یک پلتفرم در چندین خودرو استفاده می‌شود، نقاط ضعف آن طی سال‌ها شناسایی و برطرف خواهد شد. بنابراین محصولات جدید معمولا کیفیت بالاتری خواهند داشت.

کاهش هزینه تولید

استفاده از قطعات مشترک، خطوط تولید مشابه و فرآیندهای یکسان، هزینه ساخت هر خودرو را کاهش می‌دهد.

مدیریت بهتر قطعات یدکی

مشترک بودن بسیاری از قطعات باعث می‌شود تامین و نگهداری قطعات آسان‌تر و ارزان‌تر باشد.

تولید محصولات متنوع

خودروساز می‌تواند با یک پلتفرم واحد، انواع سدان، کراس‌اوور، هاچ‌بک، استیشن و حتی خودروهای لوکس را تولید کند.

استانداردسازی جهانی

استفاده از یک ساختار مشترک، فرآیند تولید خودروها را در کارخانه‌های مختلف جهان ساده‌تر می‌کند و کیفیت نهایی را افزایش می‌دهد.

معایب پلتفرم مشترک

در کنار مزایای فراوان، این روش بدون ایراد نیست.

مهم‌ترین معایب عبارت‌اند از:

• شباهت بیش از حد خودروهای برندهای مختلف
• کاهش هویت برخی برندها
• کاهش ارزش برندهای لوکس در صورت استفاده از پلتفرم محصولات اقتصادی
• محدود شدن آزادی مهندسان در طراحی برخی خودروها
• ایجاد تصور یکسان بودن خودروها در ذهن مشتریان

به همین دلیل بسیاری از برندهای لوکس تلاش می‌کنند علاوه بر استفاده از پلتفرم مشترک، تغییرات گسترده‌ای در سیستم تعلیق، موتور، کابین و تجهیزات ایجاد کنند تا شخصیت مستقل خودرو حفظ شود.

نمونه‌هایی از خودروهای دارای پلتفرم مشترک

نمونه‌های بسیار زیادی از خودروهای مشهور جهان روی یک پلتفرم ساخته شده‌اند.

برخی از معروف‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

خودرو اول	خودرو دوم	نوع اشتراک
هیوندای توسان	کیا اسپورتیج	پلتفرم و قوای محرکه
تویوتا آریون	لکسوس ES	پلتفرم
بی‌ام‌و سری 3	BMW X3	معماری مشترک
مرسدس C-Class	مرسدس GLK	ساختار مهندسی
رانا	پژو 206 صندوق‌دار	پلتفرم داخلی ایران

در بازار ایران نیز رانا و پژو 206 SD نمونه‌ای شناخته‌شده از استفاده از یک پلتفرم مشترک هستند. هرچند طراحی ظاهری، کابین و برخی تجهیزات این دو خودرو با یکدیگر تفاوت دارد، اما ساختار اصلی آن‌ها مشابه است.

معروف‌ترین پلتفرم‌های مشترک صنعت خودرو

در ادامه با شناخته‌شده‌ترین پلتفرم‌های مشترک جهان آشنا می‌شویم.

پلتفرم Ford CD3 / D4 (Volvo P2)

این پلتفرم نخستین بار در سال ۲۰۰۳ توسط مزدا توسعه پیدا کرد و بعدها پس از مالکیت ولوو توسط فورد، با نام CD3 و سپس D4 شناخته شد.

این ساختار در خودروهای دیفرانسیل جلو و چهارچرخ محرک مورد استفاده قرار گرفته و مناسب خودروهای سدان متوسط، سدان لوکس و کراس‌اوور است.

خودروهای ساخته شده روی این پلتفرم

• ولوو XC60
• ولوو V40
• ولوو S70
• فورد Edge
• فورد Fusion
• فورد Taurus
• لینکلن MKX
• لینکلن MKS
• مزدا 6
• مزدا CX-9
• مرکوری Montego

پلتفرم GM Epsilon

پلتفرم Epsilon از سال ۲۰۰۳ به عنوان جانشین پلتفرم N جنرال موتورز معرفی شد و برای خودروهای سدان متوسط و بزرگ توسعه یافت.

خودروهای مبتنی بر این معماری معمولا از موتور جلو و دیفرانسیل جلو بهره می‌برند و به دلیل انعطاف‌پذیری بالا، توسط برندهای مختلف گروه جنرال موتورز مورد استفاده قرار گرفتند.

خودروهای معروف این پلتفرم

• شورولت Malibu
• بیوک LaCrosse
• بیوک Regal
• کادیلاک BLS
• کادیلاک XTS
• اوپل Insignia
• اوپل Vectra
• دوو Alpheon

پلتفرم Volkswagen D1

پلتفرم Volkswagen D1 یکی از مهم‌ترین معماری‌های اختصاصی گروه فولکس واگن برای تولید خودروهای لوکس به شمار می‌رود. این پلتفرم برای محصولاتی توسعه یافت که علاوه بر کیفیت ساخت بالا، نیازمند فناوری‌های پیشرفته، سیستم چهارچرخ محرک و سطح بالایی از راحتی و پایداری بودند.

در این معماری، موتور به صورت طولی در قسمت جلو نصب می‌شود و بسیاری از مدل‌ها از سیستم انتقال قدرت چهارچرخ محرک دائمی بهره می‌برند. همچنین سیستم تعلیق جلو از نوع مک‌فرسون و تعلیق عقب از نوع چند اتصالی (Multi-Link) است که سواری نرم و هندلینگ دقیقی را فراهم می‌کند.

خودروهای ساخته‌شده بر پایه Volkswagen D1

• فولکس واگن Phaeton
• بنتلی Continental GT
• بنتلی Continental Flying Spur
• آئودی A8

پلتفرم GM-Fiat Gamma Compact

پلتفرم Gamma Compact حاصل همکاری مشترک فیات و جنرال موتورز است و از سال ۲۰۰۵ جایگزین پلتفرم GM4300 شد. این معماری برای خودروهای کوچک و کامپکت توسعه یافته و فیات برای طراحی آن بیش از ۱۰۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری کرد.

این پلتفرم قابلیت استفاده در خودروهای دیفرانسیل جلو و چهارچرخ محرک را دارد و انعطاف بالای آن باعث شده طیف متنوعی از خودروهای شهری، هاچ‌بک و کراس‌اوورهای کوچک روی آن ساخته شوند.

خودروهای معروف این پلتفرم

• آلفارومئو MiTo
• آلفارومئو Giulietta
• آلفارومئو Giulia
• دوج Dart
• اوپل Corsa
• اوپل Mokka
• شورولت Spark
• فیات 500L
• فیات Viaggio

پلتفرم GM Delta

پلتفرم Delta توسط جنرال موتورز در سال ۲۰۰۳ معرفی شد و جایگزین پلتفرم‌های قدیمی GM J، GM T و GM Z شد.

این ساختار بیشتر برای خودروهای کامپکت، کراس‌اوور و CUV طراحی شده و بسته به مدل، از سیستم انتقال قدرت دیفرانسیل جلو یا چهارچرخ محرک استفاده می‌کند.

در نسخه نخست، سیستم تعلیق جلو از نوع مستقل و تعلیق عقب از نوع میل پیچشی بود. بعدها نسخه Delta II با بهبودهای مهندسی گسترده معرفی شد.

خودروهای ساخته‌شده روی GM Delta

نسخه اول

• اوپل Astra
• پونتیاک G4
• بیوک Verano

نسخه Delta II

• شورولت Cruze
• اوپل Zafira
• کادیلاک ELR
• بیوک Excelle

پلتفرم GM Omega

پلتفرم Omega یکی از جدیدترین معماری‌های جنرال موتورز محسوب می‌شود که نخستین بار در نمایشگاه خودروی نیویورک سال ۲۰۱۵ معرفی شد.

اولین خودرویی که از این پلتفرم بهره برد، کادیلاک CT6 مدل ۲۰۱۶ بود.

این ساختار برای خودروهای لوکس دیفرانسیل عقب یا چهارچرخ محرک با موتور طولی طراحی شده و امکان استفاده از فناوری‌هایی مانند Magnetic Ride Control (MRC) را نیز فراهم می‌کند.

پلتفرم Volkswagen PQ34

پلتفرم PQ34 یکی از موفق‌ترین معماری‌های تاریخ فولکس واگن محسوب می‌شود که از سال ۱۹۹۶ وارد خط تولید شد.

این پلتفرم بیشتر در خودروهای هاچ‌بک، کوپه و سدان‌های کامپکت مورد استفاده قرار گرفت و بسیاری از برندهای زیرمجموعه فولکس واگن از آن بهره بردند.

خودروهای مشهور این پلتفرم

• آئودی A3
• آئودی TT نسل اول
• فولکس واگن New Beetle
• فولکس واگن Golf Mk4
• فولکس واگن Jetta
• سئات Leon
• سئات Toledo
• اشکودا Octavia

پلتفرم Volkswagen PQ35

در سال ۲۰۰۵ فولکس واگن پلتفرم PQ35 را معرفی کرد که نسبت به نسل قبل از استحکام، ایمنی و انعطاف بیشتری برخوردار بود.

این معماری بعدها جای خود را به پلتفرم مشهور MQB داد؛ ساختاری که بسیاری از کارشناسان آن را فراتر از یک پلتفرم دانسته و نوعی فلسفه طراحی و تولید خودرو می‌دانند.

خودروهای ساخته‌شده روی PQ35

• آئودی S3
• آئودی Q3
• آئودی TT
• فولکس واگن Touran
• فولکس واگن Touareg
• اشکودا Yeti
• فولکس واگن Golf Mk5
• سئات Altea

پلتفرم Toyota MC

پلتفرم Toyota MC در سال ۲۰۰۵ معرفی شد و یکی از گسترده‌ترین معماری‌های تویوتا به شمار می‌رود.

این پلتفرم برای خودروهای سدان، کراس‌اوور و شاسی‌بلند طراحی شده و علاوه بر محصولات تویوتا، برندهای لکسوس و Scion نیز از آن استفاده کرده‌اند.

انعطاف بالای این ساختار باعث شده نسخه‌های کوتاه، بلند و مرتفع آن برای کلاس‌های مختلف خودرو توسعه پیدا کند.

خودروهای ساخته‌شده روی Toyota MC

• تویوتا کرولا
• تویوتا کمری
• تویوتا Avalon
• تویوتا Prius
• تویوتا RAV4
• تویوتا Aurion
• لکسوس ES
• لکسوس RX350
• لکسوس CT
• لکسوس GS
• Scion tC
• Scion xB
• پونتیاک Vibe

پلتفرم Mitsubishi GS

پلتفرم Mitsubishi GS یکی از بین‌المللی‌ترین پلتفرم‌های صنعت خودرو محسوب می‌شود.

این معماری در سال ۲۰۰۵ توسط میتسوبیشی توسعه یافت و بعدها توسط خودروسازان متعددی در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی مورد استفاده قرار گرفت.

پلتفرم GS برای تولید انواع سدان، کراس‌اوور، شاسی‌بلند و خودروهای اسپرت طراحی شده و از موتور جلو با سیستم انتقال قدرت دیفرانسیل جلو یا چهارچرخ محرک بهره می‌برد.

خودروهای ساخته‌شده روی Mitsubishi GS

• میتسوبیشی Outlander
• میتسوبیشی Lancer
• میتسوبیشی ASX
• پروتون Inspira
• پژو 4008
• سیتروئن C-Crosser
• سیتروئن C4 AirCross
• جیپ Compass
• جیپ Patriot
• کرایسلر 200
• کرایسلر Sebring
• دوج Avenger
• فیات Freemont

جدول مقایسه مهم‌ترین پلتفرم‌های مشترک

پلتفرم	سال معرفی	شرکت‌های استفاده‌کننده	نمونه خودروها
Ford CD3/D4	2003	فورد، ولوو، مزدا، لینکلن	Edge، Fusion، XC60
GM Epsilon	2003	جنرال موتورز، اوپل، بیوک، شورولت	Malibu، Insignia
Volkswagen D1	2002	فولکس واگن، آئودی، بنتلی	Phaeton، A8
GM-Fiat Gamma	2005	فیات، اوپل، شورولت	Mokka، 500L
GM Delta	2003	شورولت، اوپل، کادیلاک	Cruze، Astra
GM Omega	2015	کادیلاک	CT6
Volkswagen PQ34	1996	فولکس واگن، آئودی، اشکودا، سئات	Golf Mk4، A3
Volkswagen PQ35	2005	فولکس واگن، آئودی، اشکودا	Golf Mk5، Q3
Toyota MC	2005	تویوتا، لکسوس، Scion	Camry، RAV4
Mitsubishi GS	2005	میتسوبیشی، جیپ، پژو، سیتروئن، کرایسلر	Outlander، Compass

پلتفرم‌های کلاسیک که صنعت خودرو را متحول کردند

پیش از آنکه مفاهیمی مانند پلتفرم‌های ماژولار و معماری‌های مشترک امروزی رایج شوند، برخی پلتفرم‌های کلاسیک نقش مهمی در شکل‌گیری صنعت خودروسازی جهان داشتند. بسیاری از خودروهای خاطره‌انگیز و پرفروش تاریخ بر پایه همین ساختارها ساخته شدند و بعضی از آن‌ها دهه‌ها روی خط تولید باقی ماندند.

پلتفرم Volkswagen Type 1

یکی از مشهورترین پلتفرم‌های تاریخ صنعت خودرو، Type 1 فولکس واگن است که توسط فردیناند پورشه طراحی شد.

این پلتفرم بیش از ۶۵ سال در تولید فولکس واگن بیتل مورد استفاده قرار گرفت و به دلیل طراحی ساده، دوام بالا و هزینه تولید پایین، یکی از موفق‌ترین پروژه‌های تاریخ خودروسازی محسوب می‌شود.

بیتل با تکیه بر همین پلتفرم به یکی از پرفروش‌ترین خودروهای جهان تبدیل شد و هنوز هم یکی از نمادهای صنعت خودرو به شمار می‌رود.

پلتفرم Ford Fox

فورد در سال ۱۹۷۸ پلتفرم Fox را معرفی کرد؛ ساختاری که سال‌ها پایه تولید بسیاری از خودروهای محبوب این شرکت بود.

این پلتفرم به دلیل استحکام بالا و قابلیت توسعه، در طیف وسیعی از محصولات فورد، مرکوری و لینکلن استفاده شد.

برخی از مهم‌ترین خودروهای این پلتفرم عبارت‌اند از:

• فورد موستانگ
• فورد Granada
• مرکوری Cougar
• لینکلن Continental

نسخه‌های مختلف این معماری تا سال‌ها بعد نیز در برخی محصولات فورد مورد استفاده قرار گرفتند.

پلتفرم GM W

پلتفرم W جنرال موتورز از سال ۱۹۸۸ وارد خط تولید شد و یکی از موفق‌ترین معماری‌های این خودروساز آمریکایی به شمار می‌رود.

خودروهایی مانند:

• شورولت Monte Carlo
• پونتیاک Grand Prix
• شورولت Impala

بر پایه این پلتفرم تولید شدند و برخی نسخه‌های آن حتی در خودروهای پلیس آمریکا نیز مورد استفاده قرار گرفتند.

سایر پلتفرم‌های کلاسیک

علاوه بر موارد فوق، معماری‌های قدیمی دیگری نیز در توسعه صنعت خودرو نقش مهمی داشته‌اند، از جمله:

• GM J Platform
• Chrysler K Platform
• GM Z Platform
• GM T Platform

هر یک از این پلتفرم‌ها در زمان خود، پایه تولید میلیون‌ها دستگاه خودرو بودند و زمینه را برای شکل‌گیری پلتفرم‌های مدرن امروزی فراهم کردند.

مقایسه پلتفرم‌های مشترک با خودروهای شناخته‌شده بازار ایران

اگرچه بسیاری از پلتفرم‌های معرفی‌شده در این مقاله در ایران حضور مستقیم ندارند، اما برخی خودروهای موجود در بازار کشور نیز بر پایه همین معماری‌ها یا نسل‌های مشتق‌شده از آن‌ها توسعه یافته‌اند.

پلتفرم	نمونه خودرو در جهان	نمونه آشنا در ایران
Toyota MC	RAV4، کمری	تویوتا کمری، RAV4
Mitsubishi GS	ASX، Outlander	میتسوبیشی ASX، اوتلندر
Volkswagen PQ34	Golf Mk4	فولکس واگن گلف وارداتی
Volkswagen PQ35	Q3، Golf Mk5	برخی مدل‌های وارداتی آئودی
Ford CD3	Mazda 6	مزدا 6
پلتفرم پژو PF1 مشتق‌شده	پژو 206	پژو 206 SD و رانا

آینده پلتفرم‌های مشترک در صنعت خودرو

در سال‌های اخیر، مفهوم پلتفرم مشترک وارد مرحله جدیدی شده است. خودروسازان بزرگ اکنون به جای طراحی یک شاسی ثابت، از پلتفرم‌های ماژولار استفاده می‌کنند؛ معماری‌هایی که امکان تغییر فاصله محوری، عرض خودرو، نوع قوای محرکه و حتی کلاس بدنه را بدون تغییر اساسی در ساختار اصلی فراهم می‌کنند.

نمونه‌های شاخص این نسل عبارت‌اند از:

• MQB گروه فولکس واگن
• MEB ویژه خودروهای برقی فولکس واگن
• TNGA تویوتا
• CMF اتحاد رنو-نیسان-میتسوبیشی
• E-GMP هیوندای و کیا

این پلتفرم‌ها هزینه توسعه خودروهای بنزینی، هیبریدی و برقی را به میزان قابل توجهی کاهش داده‌اند و سرعت عرضه محصولات جدید را افزایش داده‌اند.

جمع‌بندی

پلتفرم مشترک یکی از مهم‌ترین دستاوردهای مهندسی صنعت خودرو در چند دهه اخیر است. استفاده از یک ساختار مشترک به خودروسازان اجازه می‌دهد با صرف هزینه کمتر، محصولات متنوع‌تر و باکیفیت‌تری تولید کنند و زمان توسعه خودروهای جدید را کاهش دهند.

البته این رویکرد معایبی نیز دارد؛ از جمله شباهت فنی میان خودروهای برندهای مختلف و کاهش تمایز برخی محصولات. با این حال، پیشرفت فناوری و توسعه پلتفرم‌های ماژولار باعث شده امروزه بسیاری از این محدودیت‌ها تا حد زیادی برطرف شوند.

اکنون تقریبا تمام خودروسازان بزرگ جهان، از تویوتا و فولکس واگن گرفته تا هیوندای، کیا، استلانتیس، جنرال موتورز و رنو، محصولات خود را بر پایه معماری‌های مشترک توسعه می‌دهند و به نظر می‌رسد آینده صنعت خودرو نیز بیش از گذشته به همین رویکرد وابسته باشد.

سوالات متداول