سقوط تولید خودرو ایران با آمار منفی 30.5 درصد در چهارماهه نخست سال ۱۴۰۵، تصویری نگرانکننده از وضعیت صنعت خودرو ترسیم میکند: تولید انواع خودروهای سبک و سنگین در کشور به ۲۲۹٬۰۹۶ دستگاه رسیده؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۴، کاهش ۳۰٫۵ درصدی را نشان میدهد. به این ترتیب، برخلاف انتظار برای شتابگرفتن تولید، خطوط خودروسازی در آغاز سال با یکی از جدیترین دورههای افت تیراژ روبهرو شدهاند.
بخش سواری، بیشترین فشار را تحمل کرده است. از مجموع تولید ثبتشده، ۱۹۹٬۶۳۲ دستگاه به خودروهای سواری اختصاص دارد؛ یعنی تیراژ این بخش نسبت به ۲۹۰٬۱۶۹ دستگاه در چهار ماهه سال گذشته، ۳۱٫۲ درصد پایینتر آمده است. این افت فقط یک کاهش آماری نیست؛ بلکه میتواند بر عرضه خودرو، برنامه تحویل، فعالیت قطعهسازان و قیمتهای بازار اثر مستقیم بگذارد.
این گزارش بر پایه آمار ارائهشده از سوی دفتر صنایع خودرو وزارت صنعت، معدن و تجارت تنظیم شده است؛ وزارتخانهای که در درگاه رسمی خود اخبار و گزارشهای حوزه صنعت را منتشر میکند.
ایران خودرو و سایپا در صدر، مدیران در تندترین سراشیبی
گروه صنعتی ایرانخودرو با تولید ۱۳۳٬۶۶۵ دستگاه همچنان در جایگاه نخست تولید سواری قرار دارد؛ بااینحال، تیراژ این گروه نیز نسبت به ۱۵۲٬۲۸۳ دستگاه سال قبل، ۱۲ درصد کاهش یافته است. سایپا با تولید ۴۱٬۵۲۲ دستگاه در رتبه دوم ایستاده، اما فاصله آن با عملکرد ۷۹٬۱۰۷ دستگاهی سال ۱۴۰۴، افت ۴۸ درصدی را نشان میدهد.
در میان خودروسازان خصوصی، کرمان موتور با ۷٬۰۰۲ دستگاه و کاهش ۵۸ درصدی، گروه بهمن با ۳٬۸۲۶ دستگاه و افت ۵۳ درصدی و مکث موتور با ۳٬۴۴۵ دستگاه و افت ۲ درصدی قرار دارند. اما شدیدترین افت در بین نامهای بزرگ، به خودروسازی مدیران مربوط است: تولید این شرکت از ۲۱٬۸۵۳ دستگاه به ۲٬۸۶۸ دستگاه رسیده و ۸۷ درصد کاهش یافته است.
آرین پارس موتور با ۱٬۴۶۴ دستگاه، خودروسازان بم با ۹۱۶ دستگاه، مانیا خودرو با ۴۴۷ دستگاه و اتومبیلسازی فردا با ۴۲۳ دستگاه نیز در مقایسه سالانه کاهش تولید داشتهاند. در سمت دیگر جدول، سانیار موتور پارسیان با رشد ۹۸ درصدی، دیار خودرو با رشد ۱۰۰ درصدی، شتابران خودرو پرشیا با ثبت ۲۱۰ دستگاه و ایلیا پارس کیان با ثبت ۶۶ دستگاه، عملکردی افزایشی یا حضور تازه وارد ثبت کردهاند.
ماموت چگونه سهم خود را بالا نگه داشت؟
در نقطه مقابل روند غالب بازار، سه زیرمجموعه گروه ماموت ــ مکث موتور، سانیار موتور پارسیان و دیار خودرو ــ در مجموع ۷٬۲۲۳ دستگاه خودرو سواری تولید کردهاند. این عدد از جمع تولید ۳٬۴۴۵ دستگاهی مکث موتور، ۲٬۹۶۷ دستگاهی سانیار موتور پارسیان و ۸۱۱ دستگاهی دیار خودرو به دست میآید.
البته رشد همه این شرکتها به یک اندازه نیست. مکث موتور تقریبا در سطح سال گذشته باقی مانده، درحالیکه سانیار موتور پارسیان و دیار خودرو رشد چشمگیری داشتهاند. بنابراین، تعبیر «اوجگیری ماموت» بیش از آنکه به معنای رشد یکدست تمام زیرمجموعهها باشد، به افزایش وزن این مجموعه در میان خودروسازان خصوصی و عملکرد متفاوت دو زیرمجموعه آن اشاره دارد.
همزمان، شتابران خودرو پرشیا و ایلیا پارس کیان نیز در سال جاری تولید ثبت کردهاند، درحالیکه در دوره مقایسهای سال ۱۴۰۴ عددی برای آنها درج نشده بود. این ارقام میتواند نشانه آغاز یا فعالشدن تولید برخی محصولات باشد، اما برای قضاوت درباره پایداری این روند، دادههای ماههای بعد ضروری است.
جدول کامل تولید ۱۷ خودروساز سواری در ۴ ماهه ۱۴۰۵
جدول زیر، ریز تولید خودروهای سواری را به تفکیک شرکت و در مقایسه با چهار ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان میدهد. علامت مثبت به معنای رشد و علامت منفی به معنای کاهش تولید است.
| خودروساز | تولید ۱۴۰۵ | تولید ۱۴۰۴ | تغییر |
| گروه صنعتی ایرانخودرو | ۱۳۳٬۶۶۵ | ۱۵۲٬۲۸۳ | ۱۲٪− |
| گروه سایپا | ۴۱٬۵۲۲ | ۷۹٬۱۰۷ | ۴۸٪− |
| کرمان موتور | ۷٬۰۰۲ | ۱۶٬۶۷۵ | ۵۸٪− |
| گروه بهمن | ۳٬۸۲۶ | ۸٬۱۲۹ | ۵۳٪− |
| مکث موتور (گروه ماموت) | ۳٬۴۴۵ | ۳٬۵۱۶ | ۲٪− |
| سانیار موتور پارسیان | ۲٬۹۶۷ | ۱٬۴۹۹ | ۹۸٪+ |
| خودروسازی مدیران (MVM/Chery) | ۲٬۸۶۸ | ۲۱٬۸۵۳ | ۸۷٪− |
| آرین پارس موتور | ۱٬۴۶۴ | ۳٬۲۰۰ | ۵۴٪− |
| خودروسازان بم | ۹۱۶ | ۱٬۷۰۲ | ۴۶٪− |
| دیار خودرو | ۸۱۱ | ۱۶۴ | ۱۰۰٪+ |
| مانیا خودرو | ۴۴۷ | ۵۷۸ | ۲۳٪− |
| اتومبیلسازی فردا | ۴۲۳ | ۱٬۳۲۳ | ۶۸٪− |
| شتابران خودرو پرشیا | ۲۱۰ | ۰ | ۱۰۰٪+ |
| ایلیا پارس کیان | ۶۶ | ۰ | ۱۰۰٪+ |
| سروش دیزل مبنا | ۰ | ۷۶ | ۱۰۰٪− |
| صنایع خودروسازی ایلیا | ۰ | ۳۴ | ۱۰۰٪− |
| ایستا موتور ارس | ۰ | ۳۰ | ۱۰۰٪− |
| جمع کل تولید سواری | ۱۹۹٬۶۳۲ | ۲۹۰٬۱۶۹ | ۳۱٫۲٪− |
نکته مهم در خوانش جدول این است که رشد ۱۰۰ درصدی شرکتهایی که در سال قبل تولیدی ثبت نکردهاند، الزاماً به معنای جهش بزرگ در مقیاس صنعت نیست؛ این درصدها بیشتر از آغاز تولید یا تغییر وضعیت ثبت آماری آن شرکتها حکایت دارند.
جمعبندی تحریریه سبقت آزاد
تصویر چهار ماهه صنعت خودرو، از دو روند همزمان خبر میدهد: افت سنگین تیراژ در بخش بزرگی از خودروسازان و جابهجایی تدریجی وزن میان بازیگران خصوصی. ایرانخودرو همچنان فاصله زیادی با سایر تولیدکنندگان دارد، اما کاهش تولید آن و افت شدید سایپا نشان میدهد مسئله فقط به یک شرکت یا یک محصول محدود نیست.
در بخش خصوصی، سقوط ۸۷ درصدی خودروسازی مدیران مهمترین علامت هشدار جدول است. در مقابل، رشد سانیار موتور پارسیان و دیار خودرو و مجموع تولید ۷٬۲۲۳ دستگاهی سه زیرمجموعه ماموت، نشانهای از تغییر آرایش بازار است؛ تغییری که برای تثبیت آن باید استمرار تولید، تأمین قطعات، دسترسی به ارز و توان فروش محصولات در ماههای آینده را زیر نظر گرفت.
ترکیب بحران نقدینگی، نوسان ارزی، دشواری تأمین قطعات و بیثباتی سیاستگذاری میتواند بخشی از چرایی افت تولید را توضیح دهد؛ بااینحال، درباره علت دقیق کاهش هر شرکت، این آمار بهتنهایی داوری قطعی نمیکند. آنچه قطعی است، کاهش بیش از ۹۰ هزار دستگاهی تولید سواری نسبت به سال گذشته و ضرورت پاسخ روشن سیاستگذار و خودروساز به این روند است.
